Jak wygląda katar alergiczny u dziecka? Objawy i leczenie

Katar alergiczny u dziecka jest zwykle wodnisty, przejrzysty i połączony ze świądem nosa, łzawieniem oraz kichaniem seriami. W artykule wyjaśniamy, czym różni się od infekcji, jakie alergeny go wywołują i kiedy potrzebna jest diagnostyka.

Jak wygląda katar alergiczny u dziecka?

Alergiczny nieżyt nosa (ANN) to stan zapalny błony śluzowej nosa wywołany nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na alergen. Organizm traktuje wtedy nieszkodliwe cząsteczki jak zagrożenie. Histamina i inne mediatory zapalne powodują obrzęk śluzówki oraz pojawienie się wydzieliny.

Najbardziej typowy jest przejrzysty, wodnisty katar, który może niemal stale wypływać z nosa. Dziecko często pociera nos dłonią ku górze, czyli wykonuje tak zwane pozdrowienie alergiczne. Pojawia się też świąd nosa, gardła lub oczu, zaczerwienienie spojówek i łzawienie.

Kichanie przy alergii często występuje seriami – nawet po kilkanaście razy z rzędu. Niedrożność nosa może prowadzić do oddychania przez usta, chrapania, chrząkania i kaszlu nasilającego się nocą. Nie wszystkie objawy muszą wystąpić jednocześnie.

Wodnista wydzielina, świąd nosa i oczu oraz wielokrotne kichanie bez gorączki silnie sugerują alergiczne podłoże kataru.

Kiedy objawy wskazują na alergię?

Znaczenie ma nie tylko wygląd wydzieliny, lecz także moment jej pojawienia się. Katar może wracać co roku wiosną, nasilać się po wyjściu na dwór w słoneczny dzień albo występować po kontakcie z kotem, psem lub zakurzonym pomieszczeniem.

Reakcję może wywołać również pośredni kontakt. Dziecko nie musi przebywać w domu, w którym mieszka zwierzę. Czasem wystarczy spotkanie z jego właścicielem, ponieważ alergen pozostaje na ubraniu. Po deszczu stężenie pyłków w powietrzu zwykle spada, dlatego dolegliwości mogą czasowo słabnąć.

Katar alergiczny a przeziębienie – jakie są różnice?

Przeziębienie wywołują wirusy, a objawy wynikają z reakcji organizmu na zakażenie. Infekcja zwykle rozwija się niezależnie od konkretnego miejsca, obecności zwierząt czy pory pylenia. Katar trwa najczęściej do 10 dni, choć kaszel może utrzymywać się dłużej.

Przy infekcji wydzielina staje się gęstsza, śluzowa, a czasem żółtawa. Dziecko może mieć ból gardła, osłabienie, kaszel, ból głowy i podwyższoną temperaturę. Zmiana koloru kataru sama w sobie nie oznacza jednak zakażenia bakteryjnego.

Zapalenie zatok ma jeszcze inny przebieg. Katar utrzymujący się dłużej niż 10–14 dni jest często gęsty lub ropny, a dziecko odczuwa ból czoła i twarzoczaszki. Mogą dołączyć kaszel, gorączka oraz nieprzyjemny zapach z ust. Brak świądu i długich serii kichania przemawia wtedy przeciw alergii.

Sezonowa czy całoroczna postać?

Okresowy ANN pojawia się po krótkim kontakcie z alergenem albo w sezonie pylenia. Objawy mogą trwać od kilku dni do czterech tygodni. Przyczyną bywają pyłki traw, drzew i chwastów, a także sierść zwierząt.

Postać przewlekła wiąże się z alergenami obecnymi przez cały rok. Należą do nich roztocza kurzu domowego, pleśnie, pierze i naskórek zwierząt. Rozpoznanie przewlekłego ANN bierze się pod uwagę, gdy objawy występują co najmniej cztery dni w tygodniu przez minimum cztery tygodnie.

Jakie alergeny powodują katar u dziecka?

Alergeny wziewne dostają się do organizmu wraz z powietrzem. Pyłki roślin i zarodniki grzybów dominują na zewnątrz, natomiast roztocza, pleśnie, pierze oraz alergeny zwierząt mogą występować w domu. Stężenie pyłków zależy od regionu, pogody i pory roku.

U dzieci w wieku 6–14 lat ANN dotyczy nawet 36% osób. Pierwsze objawy u większości chorych pojawiają się przed 20. rokiem życia. Ryzyko zwiększa rodzinne występowanie alergii, częste infekcje dróg oddechowych oraz kontakt z zanieczyszczeniami środowiska.

U niemowląt alergiczny nieżyt nosa spowodowany pyłkami występuje rzadko. Katar sienny zwykle pojawia się po ukończeniu pierwszego roku życia, gdy dziecko przeszło już co najmniej dwa sezony pylenia. W tym wieku trzeba brać pod uwagę także infekcje, refluks, nieprawidłowości anatomiczne i alergię na białka mleka krowiego.

Jak rozpoznać alergię u dziecka?

Pierwszym etapem jest obserwacja. Zapisuj, kiedy pojawia się katar, jak długo trwa, gdzie dziecko przebywało i czy występują objawy oczne. Lekarz uwzględnia wywiad rodzinny, sezon pylenia, wygląd błony śluzowej nosa oraz obecność kaszlu lub duszności.

Podstawę diagnostyki mogą stanowić punktowe testy skórne albo testy alergiczne z krwi. Badanie krwi oznacza stężenie swoistych przeciwciał IgE wobec wybranych alergenów. Standardowe panele analizują zwykle od 10 do 30 alergenów, w tym pyłki, roztocza, grzyby, sierść oraz składniki pokarmowe.

W bardziej rozbudowanej diagnostyce molekularnej można ocenić do 295 alergenów, w tym 117 ekstraktów i 178 pojedynczych molekuł. Taki wynik wymaga interpretacji w połączeniu z objawami, ponieważ sama obecność swoistych przeciwciał nie zawsze oznacza chorobę wymagającą leczenia.

Przy trudnych przypadkach lekarz może zlecić badanie drożności nosa, próbę prowokacji donosowej, ocenę węchu, cytologię lub badania mikrobiologiczne. U niemowlęcia przewlekły katar zawsze wymaga ostrożnej oceny, szczególnie gdy towarzyszą mu problemy z karmieniem, świszczący oddech albo zmiany skórne.

Jak leczyć katar alergiczny u dziecka?

Leczenie zależy od wieku, nasilenia objawów i rozpoznanego alergenu. Najpierw ogranicza się kontakt z czynnikiem wywołującym reakcję. W domu pomaga pranie pościeli w wysokiej temperaturze, ograniczenie kurzu, wietrzenie po opadach oraz mycie twarzy i włosów po powrocie z dworu w okresie pylenia.

Pomocniczo stosuje się irygacje nosa solą fizjologiczną lub roztworem wody morskiej. Płukanie usuwa część alergenów z jamy nosowej i może ułatwić oddychanie. Preparaty dla dzieci powinny być dobierane zgodnie z wiekiem oraz zaleceniem lekarza lub farmaceuty.

Leki przeciwalergiczne

Leki przeciwhistaminowe II generacji, takie jak cetyryzyna, loratadyna czy bilastyna, blokują receptory histaminowe i łagodzą kichanie, świąd oraz wodnisty wyciek. Dostępne są także preparaty donosowe, między innymi z azelastyną lub lewokabastyną.

Przy nasilonej niedrożności lekarz może zalecić donosowe glikokortykosteroidy. Mometazon można stosować od 3. roku życia, jeśli wskazania potwierdzi lekarz. Preparaty te działają miejscowo na błonę śluzową i ograniczają stan zapalny.

Oksymetazolina, ksylometazolina i podobne leki obkurczające naczynia nie powinny być używane długo. Zwykle stosuje się je najwyżej przez 3–4 dni, ponieważ dłuższe podawanie może wywołać efekt z odbicia i polekowy nieżyt nosa.

Kiedy rozważa się odczulanie?

Immunoterapia alergenowa polega na podawaniu stopniowo zwiększanych dawek alergenu, podjęzykowo albo podskórnie. U wybranych dzieci może ograniczyć reakcję na konkretny czynnik. Odczulanie prowadzi się zwykle od 5. roku życia i trwa ono nawet kilka lat, zawsze pod kontrolą lekarza.

Nieleczony ANN może pogarszać sen, koncentrację i funkcjonowanie w szkole. Niedrożność nosa sprzyja też zapaleniu zatok, problemom z uszami, przerostowi migdałków oraz bezdechom sennym. Gdy pojawia się duszność, świszczący oddech, obrzęk języka lub twarzy, potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna.